KadınPod’un 26. bölümünde, Formula 1 yarışlarında puan alan ilk ve tek kadın pilot olan Lella Lombardi’nin yaşam hikayesini ve 2021 yılı itibariyle motor sporları alanında toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik atılan adımları anlatıyorum.

Bu yazıyı podcast olarak dinlemek için:

LELLA LOMBARDI

Bir alan düşünün ve o alan toplumsal cinsiyet eşitliği için mücadele edilen alanlardan biri olmasın. Var mı öyle bir alan? Evet, yok. Herhangi bir tanesini birazcık eşelediğinizde, arkasında ne kadar büyük bir eşitlik mücadelesi olduğunu görüyorsunuz. Bu bölümde, içerisinde sürdürülen eşitlik mücadelesi en az görünür olan alanlardan birini, motor sporlarını ve Formula 1’i konuşacağız ve sizlere Formula 1 yarışlarında puan alan ilk ve şimdilik tek kadın pilot olan Lella Lombardi’nin yaşam hikayesini anlatacağım. Üzerinden 46 yıl gibi uzun bir süre geçmiş olmasına rağmen, pistler sabırla bir sonraki kadın pilotu beklemeye devam ediyor.

Hazırsanız, başlayalım.

Lella Lombardi, 1941 yılında İtalya’nın Piedmont şehrindeki Frugarolo kasabasında dünyaya geliyor. Babası kasap olan Lombardi’nin ilk işlerinden bir tanesi, dükkanın teslimat kamyonetini kullanmak oluyor. Lella sürücü koltuğundayken dağıtıma çıktıklarında, babası da yanında süre tutmaya başlıyor. Çok iyi bir sürücü olması sebebiyle, nerdeyse her dağıtımda rekorlar kırıyor. Bir süre sonra kasabadaki herkes, son sürat giden Lombardi kamyonetini ve kamyonetin arkasında hoplayıp duran salamları görmeye alışıyor. Kimsenin şaşırmadığı bir şekilde, yarış kariyerine genç yaşta karting yaparak başlıyor. Kısa süreli karting deneyiminin ardından, 18 yaşına geldiğinde biriktirdiği paralarla ilk yarış arabasını satın alıyor ve Formula Monza serisinde yarışmaya başlıyor.

1968 yılında, İtalya F3 serisinde yarışmaya başlayan Lombardi, o sezonu ikinci sırada tamamlıyor. İki yıl sonra, yine İtalya'da gerçekleştirilen Formula 850 şampiyonasına katılıyor. Takvimdeki 10 yarışın dördünü kazanarak sezon sonunda şampiyonluğu kazanıyor. Kariyerini daha da geliştirmek ve İtalya’nın dışına çıkmak isteyen Lombardi’nin bir sonraki kariyer adımı ise 1971 yılında Londra’ya taşınmak oluyor.

1972-1973 yıllarında tekrar İtalya F3 serisine dönen pilot, 1974 yılında F5000 Avrupa Şampiyonası'nda da mücadele ediyor. Bu yarışların hiçbirinde ilk 3’e girerek podyuma çıkamamış olsa da, damalı bayrağı ulaştığı bütün yarışları ilk 10 içerisinde bitiriyor ve sezonu pilotlar klasmanında 88 puanla beşinci sırada tamamlıyor. 1974 yılı aynı zamanda kendisinin ilk kez Formula 1 aracı koltuğuna oturduğu yıl oluyor. Sezonun 10. yarışının gerçekleşeceği İngiltere’deki Brands Hatch pistinde, daha dört ay önce yarışmanın olmanın verdiği özgüvenle aracının direksiyonuna geçiyor. 35 pilotun mücadele ettiği sıralama turlarını 29. sırada tamamlıyor fakat grid 25 araçla sınırlı olduğu için yarışa katılma hakkını elde edemiyor. Tur süresi günün lideri Niki Lauda'dan yaklaşık 3,5 saniye, 25. sıradaki pilottan ise 0,9 saniye daha yavaş geliyor. Fakat sadece bu deneyimle bile Lombardi adını tarihe yazdırıyor. Çünkü, Formula 1'in ilk kadın pilotu Maria Teresa De Filippis'ten 15 yıl sonra ilk kez bir kadın pilot, F1 gridinde yer almayı başarıyor.

1975 sezonu, kendisi için oldukça özel bir sezon oluyor. Güney Afrika'da gerçekleştirilecek olan sezonun üçüncü yarışından önce, gridin genç takımlarından March, Lombardi'yi sezonun geri kalanı için takıma dahil etme kararı alıyor. Bu kararın ardından, Lella Lombardi 1 Mart 1975 tarihinde Güney Afrika'da ilk Formula 1 yarışına çıkıyor. Fakat aracının yakıt sisteminde meydana gelen bir arıza nedeniyle, yarışa 23. turun ardından veda etmek zorunda kalıyor. Şanssızlık peşini bırakmasa da, bir yandan tarih yazmaya devam ediyor. De Filippis'in ardından resmi bir Formula 1 yarışında mücadele eden ikinci kadın pilot olma unvanına erişiyor.

27 Nisan 1975 tarihinde İspanya'da gerçekleştirilen yarış tarih yazmaya devam ettiği bir diğer yarış oluyor. Gridde 24. sıradan başlayan Lombardi, yarış içerisinde gerçekleşen olayların hiçbirine bulaşmayarak üst sıralara kadar yükselmeyi başarıyor. 26. tura girildiğinde yarışı ilk iki sırada götüren pilotlar kaza yapıyorlar ve pilotlardan biri aracıyla birlikte bariyerleri aşarak seyircilerin üzerine uçuyor. Pilot kazayı birkaç kırık kemikle atlatsa da, dört seyirci olay yerinde, bir seyirci de kaldırıldığı hastanede hayatını kaybediyor ve normal şartlar altında 75 tur sürecek olan yarış, kazanın ardından 29. turda sona erdiriliyor. O dönemki puan sistemine göre yarışı ilk altı sırada tamamlayan pilotlara sırasıyla 9, 6, 4, 3, 2, ve 1 puan veriliyor. Lombardi’nin de yarış sona erdirildiğinde altıncı sırada olması sebebiyle bir puan alması gerekiyor. Fakat kurallara göre, eğer yarışın %75'i tamamlanmamış ise ilk altı sıradaki pilotlara hak ettiklerinin yarısı kadar puan verileceği söyleniyor. Bu sebeple Lombardi İspanya'dan 1 yerine 0,5 puanla ayrılıyor. Fakat elde ettiği yarım puan kendisine Formula 1'de puan alan ilk kadın pilot unvanını getiriyor.

En iyi sonuçlarından birini aldığı yarış ise Almanya’daki Nurburgring pistinde gerçekleştiriliyor. İspanya'da olduğu gibi Almanya'da da olayların arasından sıyrılıyor ve 25. sıradan başladığı yarışı yedinci sırada tamamlıyor. Aynı sezon, Amerika Birleşik Devletleri Grand Prix'sinde, sonraki senelerde adını Formula 1 tarihine yazdıracak olan Williams takımı ile tek seferlik bir sürüş hakkı elde ediyor. Fakat, starttan önce araçta ortaya çıkan ateşleme sorunundan ötürü yarışa başlayamıyor ve 1975 sezonunu yarım puanla 21. sırada tamamlıyor.

Sonraki sezon, Brezilya'daki ilk yarışı ile March takımına geri dönüyor fakat yarışı 14. sırada tamamlayınca takımdan gönderiliyor ve koltuğu erkek bir pilota devrediliyor. Sezon ortalarında RAM Racing takımı ile tekrar pistlere dönmeyi denese de bu birliktelik iki taraf için de çok olumlu sonuçlar doğurmuyor. Yeni takımı ile aldığı en iyi sonuç, Avusturya Grand Prix’sini 12. sırada tamamlaması oluyor. Bu yarışın ardından, İtalya'da gerçekleştirilecek olan bir sonraki yarışa pilot listesinde adı geçmesine rağmen katılmıyor. Belki de, başarılı olmasına rağmen bir önceki takımının bir erkekle devam etmeye karar vermesi sezon içindeki konstrasyonun bozulmasına neden oluyor ve Formula 1’in henüz kadın pilotlara hazır olmayan bir yer olduğunu fark ettiği için bu kararı veriyor.

Formula 1 kariyerini sonlandıran Lombardi, sonraki dönemlerde Le Mans 24 Saat, NASCAR gibi farklı yarışlara katılmaya devam ediyor. 1977 yılında, Imola’da önemli bir başarı elde ediyor ve 250 kilometre uzunluğundaki yarışı direksiyon arkadaşı ile birlikte üçüncü sırada tamamlayarak podyuma çıkıyor. 1979 yılı da, kendisi için başarılarla dolu bir yıl oluyor. O yıl dayanıklılık yarışlarında üstün bir performans sergileyen Lombardi, Enna-Pergusa ve Vallelunga pistlerinde düzenlenen 6 Saat yarışlarını kazanıyor. 1981 yılında Mugello'da 6 Saat zaferlerine bir yenisini daha ekliyor.

Fotoğraf: Getty Images / Tony Duffy

1988 yılında kansere yakalanması sebebiyle, aktif yarış kariyerini sonlandırmak zorunda kalıyor. Fakat direksiyona veda etse de, pistlere veda etmiyor ve kendi yarış takımı Lella Lombardi Autosport'u kuruyor. Sağlığı elverdiği sürece de takım patronu olarak yarış dünyasında yer almaya devam ediyor. 1992 yılında hastalığı oldukça ağırlaşıyor ve 3 Mart 1992'de, 51. doğum gününe yalnızca üç hafta kala hayatını kaybediyor.

1975 yılından bu yana, Lella Lombardi "Formula 1'de puan alan tek kadın pilot" unvanıyla Formula 1 tarihindeki biricikliğini korumaya devam ediyor. Aslına bakarsanız, kendisi bugün yaşasa hala daha bu unvanı elinde tutuyor olmaktan dolayı çok üzgün hissederdi bence. Formula 1 yarışlarını tutkuyla takip eden birçok kişi, bugün hala daha o pistlerde bir kadını hayal etmekte oldukça zorlanıyordur, hatta Lombardi’nin varlığından bile habersiz olduklarına eminim. Haberdar olanlar ise çok daha farklı bir tepki veriyorlar.

2020 yılında gpfans.com’da Lella Lombardi hakkında yayınlanan bir yazıda şöyle bir cümle geçiyor; ‘’Kırk dört yıl sonra tarih ilerlemeye devam ederken, biz hala bir sonraki kadın sürücünün grand prix’de start almasını bekliyoruz. 2019 yılında sadece kadınlardan oluşan bir şampiyona düzenlenmeye başlandı ve bu da gösterdi ki yeterince yetenekli kadın pilotlar var.’’ 

Sporun her alanında olduğu gibi, Formula 1’de de yavaş yavaş bir toplumsal cinsiyet eşitliği aydınlanmasının başladığını görüyoruz. 2021’de yeni sezonla birlikte, W Series 8 yarışta F1'in destek serisi olacak. Sadece kadın pilotların yarıştığı W Series'in 2021 takviminde toplam 8 yarış yer alacak ve sezon 26 Haziran'daki Fransa Grand Prix’si ile başlayacak. W Series CEO'su Catherine Bond Muir bu duyurunun ardından yaptığı açıklamada şöyle diyor; "Bu sekiz yarış, hızlı ve cesur kadınlarımızın Avrupa ve Amerika'daki en ikonik pistlerden bazılarında yeteneklerini sergilemelerine izin veriyor. W Series'in misyonu, kadın sürücülerin ilgi ve beklentilerini geliştirmek ve dünyanın her yerindeki kadınlara ilham vermek."

‘’2021 ve sonrasında Formula 1 ile ortaklık yapacağımız için kesinlikle çok heyecanlıyız. Formula 1, bariz farkla dünyanın en önde gelen motor sporları serisi ve W Series'in gelecekte daha büyük ve daha iyi olacağının sözünü verirken, Formula 1 ile ortaklık kurmak her zaman nihai hedefimiz oldu. W Series'i 2019'da bu kadar popüler ve başarılı kılan her şey yerinde kalacak. Araçlar aynı olacak, yarışlar yakın ve rekabetçi olacak ve misyonumuz her zaman kadın yarış sürücülerinin ilgi ve beklentilerini yükseltmek olacak. Hem keyif vermek hem de keyif almak istiyoruz. Ama aynı zamanda profesyonel bir yarış kariyeri geliştirmek isteyen her kadın yarış pilotu için çok önemli bir dönüm noktası olmayı da istiyoruz.’’

KadınPod’da her zaman çok farklı mücadele alanlarını, zaman ve mekan farketmeksizin bulundukları alanlarda eşitlik mücadelesi veren kadınların hikayelerini anlatmaya çalıştım ve hikayeler ne kadar farklı olursa olsun, hepsi son noktada tek bir hedefte birleşti. Eşitlik. Bu bölümde de, toplumsal cinsiyet eşitliği için en çetin mücadelelerin verildiği spor alanına ve içinde erkeklerin en baskın olduğu dallardan biri olan motor sporlarına daldık. Kadın futbolcular nasıl futboldaki önyargıları birer birer kırdıysa, kadın pilotların da aynı şekilde başarılı olacağına eminim ve tutkulu bir Formula 1 takipçisi olan beni, şahit edecekleri başarılardan dolayı şimdiden heyecanlıyım!

Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim. Bir sonraki bölümde görüşmek üzere!

Kaynakça

Asi Kızlara Uykudan Önce Hikayeler - Lella Lombardi

Eurosport TR: https://www.eurosport.com.tr/formula-1/asfaltin-kralicesi-lella-lombardi_sto7791264/story.shtml

GP Fans: https://www.gpfans.com/en/articles/51224/remembering-the-only-female-formula-1-points-scorer/

Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Lella_Lombardi

Motorsport TR: https://tr.motorsport.com/w-series/news/f1in-yeni-destek-serisi-w-seriesin-2021-takvimi-aciklandi/4923485/